news blog 2

دیفای یا امور مالی غیر متمرکز چیست؟

دیفای یا امور مالی غیر متمرکز چیست؟

یکی از حوزه‌های رمز ارزها که در سال­های اخیر توجهات زیادی را به‌سوی خود جلب کرده، حوزه دیفای (DeFi) است. دیفای (DeFi) مخفف عبارت Decentralized Finance به معنای «امور مالی غیر متمرکز» است و به‌طور کلی، به دارایی‌های دیجیتال، برنامه‌های غیرمتمرکز DAapps (نرم‌افزارهای غیر متمرکز بر بستر بلاک چین‌ها) پروتکل‌ها و قراردادهای هوشمند smart contracts (یک کد برنامه‌نویسی برای انجام دستورات خاص در بستر بلاک چین) اشاره می­کند که عموما در بستر بلاک چین اتریوم فعال هستند. به عبارت ساده‌تر، دیفای (DeFi) یک نرم‌افزار مالی آنلاین و مبتنی بر بلاک‌ چین است که بدون وجود هیچ واسطه‌ای مانند بانک یا هر نهاد دیگری، عمل می‌کند. در این مطلب با اکسکوینو همراه باشید تا با دیفای آشنا شوید.

دیفای چیست و برای چه کسانی مناسب است؟

دیفای (DeFi) را می‌توانیم گذار از سیستم‌های مالی متمرکز و سنتی و حرکت به‌سوی امور مالی همتا به همتا (P2P) بدانیم. در واقع، دیفای توانسته است با الهام از فناوری بلاک ‌چین، یک تکنولوژی‌ غیر متمرکز را بر بلاک‌ چین اتریوم (Ethereum) ایجاد کند که محدودیت­هایی مانند سرعت پایین، پیچیدگی و نبود امنیت در سیستم­های قدیمی­تر را برطرف می­کند. شاید از خودتان بپرسید که بلاک‌ چین چیست؟ بلاک‌ چین همان تکنولوژی است که رمز ارز بیت‌ کوین بر بستر آن کار می­کند و نسخه‌ای از تاریخچۀ تمام تراکنش‌ها را در اختیار تمام اعضایش قرار می‌دهد. بلاک‌ چین از سوی یک منبع مرکزی خاص مدیریت و کنترل نمی‌شود، بلکه همۀ اعضا در مدیریت آن شریک هستند و به این ترتیب یک شبکه غیر متمرکز و امن را شکل می‌دهند.

اما نبود مدیریت مرکزی واحد چه اهمیتی دارد؟ در واقع، سیستم‌های مرکزی و نگهبانان انسانی می‌توانند سرعت و پیچیدگی تراکنش‌ها را محدود کنند و همچنین باعث شوند کاربران کنترل کمتری روی پول‌شان داشته باشند. دیفای (DeFi) پدیده‌ای کاملاً متفاوت به‌شمار می‌رود؛ چراکه باعث شده است استفاده از بلاک چین فقط محدود به نقل و انتقالات ساده نشود و کاربران بتوانند در امور مالی پیچیده نیز از این فناوری استفاده کنند.

برای شناخت بهتر دیفای (DeFi)، ابتدا باید دید که امور مالی سنتی اصلا چطور به وجود آمد. بسیاری از افراد تصور می­کنند پول از همان ابتدای دادوستدها وجود داشته است؛ اما این‌طور نیست. در گذشته انسان­ها با مبادلۀ پایاپای یا کالا به­ کالا با هم معامله می­کردند و پولی در کار نبود. با شکل‌گیری و گسترش جامعۀ بشری، اقتصاد انسان­ها نیز پیشرفت کرد و پول به وجود آمد تا تبادل را آسان­تر کند. پس از آن، پول به پیدایش نوآوری‌های جدید و بالا رفتن سطح بهره‌وری اقتصادی کمک کرد؛ اما هیچ پیشرفتی بدون هزینه حاصل نمی‌شود.

در سراسر تاریخ، همواره قدرت‌های مرکزی، مانند دولت‌ها، مسئولیت توزیع ارزها را به‌عنوان پشتیبان و زیربنای اقتصاد بر عهده داشته­اند. همیشه از بانک‌های مرکزی و نهادهای وابسته انتظار می­رفته است به مدیریت و تنظیم میزان عرضۀ ارزهای در گردش بپردازند. با گسترش حجم اقتصاد و پیچیده‌تر شدن آن، مردم تمایل بیشتری پیدا کردند که امور مالی خود را به این قدرت‌های مرکزی بسپارند و به این ترتیب، این نهادهای مرکزی قدرت بیشتری به دست آوردند. در واقع، افراد جامعه به بانک­ها اعتماد کردند که پول‌هایشان را در مکانی امن نگهداری خواهند کرد.

یکی از اهداف اصلی دیفای (DeFi) ایجاد یک سیستم مالی است که امکان مدیریت و تنظیم امور مالی را به تمام افراد می­دهد و نیاز به اطمینان و اتکا به قدرت­های مرکزی را به حداقل می­رساند. تکنولوژی‌هایی مانند اینترنت، رمزنگاری و بلاک‌ چین، ابزارهایی را برای ایجاد و کنترل سیستم‌های مالی بدون نیاز به قدرت مرکزی، در اختیار انسان قرار می‌دهند.

دیفای این فرصت را فراهم می‌‌کند که تمام افراد بتوانند کنترل و امنیت امور مالی خودشان را در دست بگیرند. تقریباً، همۀ برنامه‌های دیفای مبتنی بر بلاک‌ چین اتریوم (مشهورترین بلاک ‌چین قابل­ برنامه‌ریزی در جهان) هستند. در فضای این بلاک‌ چین، اعضای شبکه مدیریت اتریوم را به شکلی غیر متمرکز در دست می‌گیرند؛ به این ترتیب، نه قدرت مرکزی و نه هیچ واسطۀ دیگری، در کنترل این سیستم مالی نقشی نخواهد داشت.

برنامه‌نویسان برنامه‌هایی را بر مبنای بلاک چین اتریوم طراحی می‌کنند تا بتوانند دارایی‌های دیجیتال خود را روی این بلاک‌ چین مدیریت، ذخیره و خلق کنند. به این برنامه‌ها، قراردادهای هوشمند (smart contracts) یا اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (DApps) می‌گویند. در چنین فضایی، بدون نیاز به واسطه، می‌توانید قراردادهای پیچیده‌ و برگشت­ناپذیر را انجام دهید؛ به‌طوری که افراد دیگر نتوانند اطلاعات آن را دستکاری کنند. هر کسی که به اینترنت دسترسی داشته باشد می‌تواند به قراردادهای هوشمند ساخته‌شده روی بلاک ‌چین اتریوم نیز دسترسی پیدا کند و با این شبکه به تعامل بپردازد. کاربران می‌توانند کد قراردادهای هوشمند را تایید و مناسب‌ترین خدمات را برای خودشان انتخاب کنند.

مزایای امور مالی غیر متمرکز (دیفای)

دیفای از اصول کلیدی بلاک‌ چین اتریوم برای افزایش امنیت و شفافیت مالی، آزاد کردن نقدینگی، ایجاد فرصت‌ برای رشد و حمایت از سیستم یکپارچه و استاندارد اقتصادی بهره می‌گیرد. دیفای مزایای متعددی دارد:

  • قابلیت برنامه‌ریزی (برنامه­پذیری): قراردادهای هوشمند که کاملا قابل برنامه‌ریزی هستند، امکان خودکارسازی (اتوماسیون) امور را فراهم می‌آورند و همچنین اجازه می­دهند دارایی‌های دیجیتال و ابزارهای مالی جدید در شبکه به وجود بیاید.
  • ثبات: داده‌هایی که روی بلاک ‌چین قرار می‌گیرند، قابل تغییر یا دستکاری نیستند و این موجب افزایش امنیت و قابلیت حسابرسی در دیفای (DeFi) می‌شود.
  • شفافیت: در بلاک‌ چین عمومی اتریوم، همۀ تراکنش‌ها منتشر می‌شوند و به تایید دیگر اعضای شبکه می‌رسند. این میزان از شفافیت در مورد داده‌های مربوط به تراکنش‌ها، نه‌تنها امکان تحلیل دقیق و کامل داده­ها را فراهم می‌کند، بلکه باعث می‌شود کاربران مطمئن شوند که شاهد همۀ تراکنش‌ها هستند و به این ترتیب، خیال‌شان از بابت امنیت شبکه راحت‌تر باشد.
  • دسترسی بدون نیاز به مجوز: برای دسترسی به دیفای (DeFi)، برخلاف سیستم­های مالی سنتی، هیچ نیازی به اخذ مجوز از یک نهاد یا قدرت مرکزی نیست. هر کسی، در هر گوشه از جهان و حتی بدون داشتن حداقل بودجه‌، می‌تواند با دسترسی به اینترنت و داشتن کیف پول دیجیتال (یک نرم‌افزار یا سخت‌افزار برای ذخیره رمز ارزها)، به برنامه‌های دیفای در اتریوم نیز دسترسی داشته باشد.
  • عدم نیاز به وجود واسطه: یکی از مهم‌ترین مزیت‌های دیفای (DeFi)، کوتاه کردن دست واسطه‌ها از معاملات است. در دیفای، می‌توان هر معامله‎‌ای را بدون حضور واسطه مالی انجام داد.

بستر اجرای برنامه‌های دیفای (DeFi)

همان‌طور که گفتیم، دیفای به‌معنای «امور مالی غیر متمرکز» است. اکثر برنامه‌های دیفای بر بستر اتریوم (دومین پلتفرم بزرگ رمز ارز در جهان) ساخته شده­­اند. حالا این پرسش مطرح می‌شود که پلتفرم (بلاک چین) اتریوم چه تفاوتی با پلتفرم بیت‌کوین دارد؟ فرق اساسی پلتفرم بیت کوین با اتریوم در این است که ساخت برنامه­های غیر متمرکز مختلف (که بسیار پیچیده­تر از ثبت تراکنش­ها است) در بستر اتریوم ممکن است. پلتفرم اتریوم انعطاف‌پذیری بیشتری برای قراردادهای هوشمند دارد. در واقع، قراردادهای هوشمند می‌توانند تراکنش‌ها را به شکل خودکار اجرا ­کنند. زبان­های برنامه‌نویسی اتریوم، مانند Solidity، به‌صورت ویژه برای ایجاد و تثبیت قرارادهای هوشمند طراحی شده‌اند.

شاید این پرسش برایتان پیش بیاید که دقیقا منظور از قرارداد هوشمند چیست! بهتر است با یک مثال این مفهوم را توضیح بدهیم: تصور کنید قرار است کاربری مقدار مشخصی پول را در سه­شنبه هفته آینده به حساب دوستش واریز کند. او می‌تواند تعین کند که اگر سه­شنبۀ هفتۀ بعد، دمای هوا براساس سایت «Weather.com» بالای ۳۲ درجه سانتیگراد بود، پول به حساب دوستش واریز شود، در غیر این صورت پولی واریز نشود. چنین قواعدی را می‌توان در قرارداد هوشمند قید کرد و در امور مالی غیر متمرکز به کار بست.

محبوب‌ترین برنامه‌های دیفای (DeFi)

  • صرافی‌های غیرمتمرکز (DEXs): صرافی‌های آنلاین و غیرمتمرکز (DEXs) به کاربران کمک می‌کنند تا بتوانند ارزشان را تبدیل کنند.

برای مثال، هر کاربر می‌تواند دلار آمریکا را تبدیل به بیت کوین کنند یا این‌‌که استیبل کوین اتر ether را به استیبل کوین دای DAI (استیبل‌کوین‌ها یا همان ارزهای دیجیتال دارای ارزش ثابت برابر با یک دلار آمریکا) تبدیل کنند. صرافی‌های غیرمتمرکز (DEXs) این امکان را فراهم می‌کنند تا کاربران بتوانند بدون نیاز به واسطه، مستقیماً با یکدیگر به مبادلۀ رمز ارزها بپردازند.

  • استیبل کوین (Stablecoins): استیبل کوین‌، ارز دیجیتالی با ارزش ثابت است که دارای پشتوانه‌ای از پول فیات (دلار، یورو، ریال و …) است. برای مثال، تتر یکی از محبوب­ترین استیبل­کوین­هاست که ارزش آن وابسته به دلار است و قیمتش برابر با ۱ دلار آمریکا در نظر گرفته می­شود. نوسان قیمت در رمز ارزهایی مثل بیت کوین، به‌مراتب بیشتر از ارزهای فیات است. استیبل کوین‌ها در واقع برای ثبات بخشیدن به بازار پر نوسان رمز ارزها به وجود آمده­اند.
  • پلتفرم‌های وام­دهی (Lending Platroforms): این پلتفرم‌ها از قراردادهای هوشمند به‌عنوان جایگزینی برای واسطه‌هایی مانند بانک‌ها در امر وام­دهی استفاده می‌کنند. در این پلتفرم، کاربران می‌توانند بدون نیاز به وجود واسطه به یکدیگر وام بدهند. بازارهای لِندینگ یا وام‌‌دهی بسیار محبوب هستند؛ چرا که باعث می‌شوند وام‌دهندگان و وام‌گیرندگان به‌طور مستقیم به یکدیگر دسترسی داشته باشند. از پلتفرم‌های محبوب وام‌دهی می‌توان به کامپاند (Compound) اشاره کرد که به کاربران اجازه می‌دهد از دیگران، رمز ارز وام بگیرند یا این‌که رمز ارزهایشان را به دیگران وام بدهند. کاربران می‌توانند از سود همین وام‌هایی که به دیگران می‌دهند نیز درآمد داشته باشند. نرخ بهره در کامپاند به کمک یک الگوریتم خاص مشخص می‌شود. به‌عنوان مثال، اگر تقاضا برای دریافت وام یک رمز ارز بالاتر باشد، نرخ بهرۀ آن نیز بالاتر خواهد بود.
  • رپد بیت‌کوین (Wrapped bitcoins): رپد بیت کوین یا به اختصار (WBTC)، راهی برای ارسال بیت‌کوین به شبکۀ اتریوم است؛ به این ترتیب، با کمک این برنامه می‌توان از بیت ‌کوین به صورت مستقیم در سیستم دیفای اتریوم استفاده کرد. رپد بیت‌ کوین‌ این فرصت را فراهم می‌‌کند تا کاربران بتوانند از طریق پلتفرم‌های غیرمتمرکز لندینگ، بیت کوین خود را به دیگران وام بدهند و بهره دریافت کنند.
  • بازارهای پیش‌بینی (Prediction market): بازارهای پیش‌بینی، محلی برای شرط‌بندی در مورد اتفاقات آینده، مانند انتخابات است. هدف نسخه‌های بازار پیش‌بینی در شبکه دیفای، حذف واسطه­ها در این شرط­بندی‌ها است. این برنامه از قدیمی‌ترین برنامه‌های دیفای در اتریوم به شمار می‌رود و در آن، کاربران در مورد نتایج برخی از اتفاقات شرط‌بندی می‌کنند. هدف شرکت‌کنندگان از این شرط‌بندی‌ها کسب درآمد است. دیفای این ظرفیت را دارد که نرخ سود را در بازارهای پیش‌بینی افزایش دهد.

کاربردهای دیفای (DeFi)

در میان بخش‌های مختلف بلاک ‌چین، سرعت رشد و توسعه دیفای از همه حوزه­ها بیشتر است. از کاربردهای دیفای یا امور مالی غیر متمرکز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کاربران با استفاده از برنامه‌های وام‌دهی مبتنی بر اتریوم می‌توانند «درآمد غیرفعال» (Passive income) داشته باشند. آن‌ها می‌توانند به دیگران وام دهند و از دریافت بهرۀ وام، سود ببرند. پلتفرم‌هایی مانند کامپاند (Compound) یا آوه (Aave) چنین فرصتی را به کاربران می‌دهند.
  • پیش‌بینی، یکی دیگر از کاربردهای دیفای (DeFi) به‌شمار می‌رود. کاربران می‌توانند با استفاده از پلتفرم آگور (Augur)، در مورد نتایج یک اتفاق (مسابقه ورزشی، انتخابات و …) شرط‌بندی کنند و در صورت برنده شدن، کسب درآمد کنند.
  • در پلتفرم سینتتیکس (Synthetix) که از سیستم دیفای استفاده می‌کند، امکان ایجاد و مبادله ارزها و فلزات گران‌بها، وجود دارد.
  • در (PoolTogether)، کاربران می‌توانند در لاتاری بدون ضرر شرکت کنند؛ به این معنا که در انتهای قرعه‌کشی، همه پولشان را تمام و کمال پس می‌گیرند و یکی از اعضای خوش‌شانس، برندۀ سود همۀ پول‌های جمع­شده در لاتاری می‌شود.
  • افراد، استیبل‌کوین‌ها (یکی از کاربردهای سیستم دیفای) را که به ارزش ارز یا کالای خاصی (مانند طلا و دلار) وابسته هستند، خریداری می‌کنند تا سرمایه خود را در جای امنی حفظ کرده باشند. به‌عنوان مثال، دای DAI و یو‌اس‌دی کوین USDC، هر دو به دلار آمریکا وابسته هستند و قیمتشان نسبت به این ارز، ثابت باقی می­ماند.

با پروتکل‌های دیفای، شما می‌توانید مدیریت رمز ارزهایتان را در دست بگیرید. کیف پول‌هایی مانند MetaMask، Gnosis Safe و Argent به شما کمک می‌کنند تا بتوانید با دیگر برنامه‌های غیر متمرکز (DApps) در تعامل باشید و هر اقدامی را اعم از خرید، فروش و انتقال رمز ارز به‌منظور کسب سود، به‌راحتی و با امنیت کامل انجام دهید. در فضای دیفای، کنترل داده‌های مربوط به خودتان را بر عهده دارید. به‌عنوان مثال، MetaMask همۀ اطلاعات مربوط به شما را در دستگاه‌تان ذخیره می‌کند و تنها کسی که می‌تواند به آن‌ها دسترسی داشته باشد نیز خودتان هستید.

در پروتکل‌های دیفای (DeFi)، داده‌های مربوط به تراکنش‌ها و فعالیت‌های شبکه به اندازه‌ای شفاف است که می‌توانید برای کشف و تحلیل داده‌ها، تصمیم‌گیری در مورد فرصت‌های سرمایه‌گذاری و مدیریت ریسک، روی آن‌ها حساب کنید. دیفای (DeFi) را «Lego money» نیز می‌نامند؛ چرا که می‌توانید در این شبکه، برنامه‌های غیر متمرکز مختلف را کنار هم بچینید و سود نهایی خود را به حداکثر برسانید. به‌عنوان مثال، می‌توانید استیبل کوین‌هایی مانند دای DAI را خریداری کنید و سپس، در پلتفرم کامپاند (Compound)، آن را به دیگران وام دهید و از این طریق، سود ببرید، آن هم با استفاده از یک کامپیوتر ساده یا یک تلفن هوشمند.

با اینکه بسیاری از برنامه‌های غیر متمرکز (DpApps) موجود، بسیار تخصصی و متمرکز بر روی حوزه­های خاصی هستند، در آینده ممکن است به عنصری تاثیرگذار در زندگی روزمرۀ ما تبدیل شوند. به‌عنوان مثال، بعید نیست در آینده با پلتفرم دیفای، طی یک قرارداد رهن، خانه یا زمینی بخرید و پول آن را به صورت اقساطی، طی چند سال پرداخت کنید.

ریسک استفاده از دیفای (DIFI)

دیفای (DeFi) بسیار جذاب و پرهیجان است؛ اما ریسک‌هایی نیز دارد. در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰، چندین بار به دیفای حمله و این شبکه چند بار هک شده است. در خلال این حملات، خسارت‌های فراوانی به شبکه و کاربرانش وارد شد. همچنین، در دیفای نیز، درست مثل عرضۀ اولیۀ کوین (ICO) در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸، کلاهبرداری­های متعددی صورت گرفت. کلاهبرداران Uniswap (پلتفرم محبوب دیفای) را هدف قرار داده بودند و در آن، توکن‌های جعلی را برای فروش عرضه می­کردند. چنین کلاهبردارانی توانستند افراد تازه‌وارد را فریب دهند. برخی از این تازه­واردان هیچ مطالعه‌ و تحقیقی در زمینۀ دیفای نداشتند و صرفاً با اقدامات سریع‌ و هیجانی‌شان، می­خواستند در این انقلاب مالی خودی نشان بدهند و سودی به جیب بزنند. به‌طور کلی، نداشتن دانش و اطلاعات کافی، مانع بزرگی در مسیر ورود به حوزۀ دیفای و موفقیت در آن به شمار می­رود.

سخن آخر

امور مالی غیر متمرکز یا دیفای (DeFi)، با هدف حذف واسطه­ها و نهادهای مرکزی از امور مالی مردم به وجود آمده است و شامل یک مجموعه از برنامه­های غیر متمرکز (DApps) می­شود که عموما روی بستر بلاک چین اتریوم ساخته شده­اند. صرافی­های غیر متمرکز، استیبل کوین­ها، بسترهای وام­دهی و … از جمله کاربردهای دیفای به شمار می­روند. با اینکه دیفای مزایای بیشماری از جمله شفافیت، برنامه­پذیری، دسترسی بدون نیاز به مجوز و … را ارائه می­دهد، ریسک‌هایی را در استفاده از آن ایجاد کرده است؛ بنابراین، بهتر است افرادی که قصد فعالیت در سیستم دیفای را دارند، ابتدا به کسب دانش کافی در این زمینه بپردازند.

۲ نظرات

  1. ممنون از فراهم کردن موضوعات این چنینی که باعث رشد فکری خیلی از کاربران میشه و همچنین با دانش کافی پا به دنیای بزرگ کریپتو میذارن، این مطالب کمک شایانی به معرفی حوزه های مختلف بلاک چین می کنه و از تیم زحمتکش صرافی اکسکوینو کمال تشکر دارم